เจาะประเด็น
AI / Archive
AI กำลังเผาหนังสือหายากทิ้งต่อหน้าต่อตาเรา แล้วเราจะทำอะไรกัน?
บริษัท AI ยักษ์ใหญ่กวาดซื้อหนังสือหายากไปสแกน แล้วทิ้งตัวจริงลงถังขยะ — ระบบนิเวศน์การเก็บรักษาความรู้กำลังพังทลาย
ทีมข่าว เอไอไทย.com
⏱ อ่าน 4 นาที
ถ้าอนาคตเราอ่านหนังสือได้แค่บนหน้าจอ แต่ต้นฉบับจริงถูกเผาทิ้งหมด — แบบนั้นเรียกว่าความก้าวหน้า หรือความโง่เขลากันแน่?
เรื่องนี้มันโคตรจะน่ากลัวเลยนะ คือผมเพิ่งอ่านเจอจากบล็อกของ Anna's Archive — ใช่ ฟังชื่อก็รู้ว่าเป็นใคร เขาคือกลุ่มที่สแกนหนังสือเล่มแล้วเล่มเล่าเพื่อแชร์ออนไลน์ฟรี แต่ประเด็นที่เขาหยิบยกมาคราวนี้ไม่ใช่เรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์อะไรแบบนั้น แต่เป็นเรื่องที่มืดมนกว่าเยอะ: บริษัท AI ใหญ่ๆ กำลังซื้อหนังสือหายากจากห้องสมุดมหาวิทยาลัย แล้วหลังจากสแกนเสร็จ... พวกเขาก็ทิ้งหนังสือเหล่านั้นลงถังขยะ
ฟังดูไม่น่าเชื่อใช่ไหม? ผมก็แบบ "จริงดิ?" ตอนแรกนึกว่าเป็นข่าวลือหรือดราม่าเกินจริง แต่พออ่านไปเรื่อยๆ ถึงกับขนลุก เพราะมันคือเรื่องจริงที่กำลังเกิดขึ้น ข้อมูลจากบล็อกของ Anna's Archive ชี้ชัดว่ามีกรณีมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในเยอรมนีขายหนังสือหายากจำนวนหนึ่งให้กับบริษัท AI และบริษัทนั้นหลังสแกนเสร็จก็จัดการ "ทำลาย" หนังสือเหล่านั้นทิ้ง เพื่อเคลียร์พื้นที่ — แทนที่จะส่งคืนหรือบริจาคให้ห้องสมุดอื่น
ผมว่ามันต้องย้อนกลับไปดูว่า AI บริษัทใหญ่ๆ เค้าต้องการข้อมูลปริมาณมหาศาลเพื่อเทรนโมเดลภาษา โดยเฉพาะหนังสือเก่าๆ ที่มีสำนวน โวหาร และเนื้อหาที่ไม่ซ้ำใคร — พวกนี้คือทองคำแท่งสำหรับเทรน AI ให้ฉลาดและ "เป็นมนุษย์" มากขึ้น แต่ปัญหาคือ พอสแกนเสร็จ หนังสือเหล่านั้นกลายเป็น "ขยะ" ในสายตาของบริษัท เพราะมันกินพื้นที่คลัง ต้องเสียค่าดูแลรักษา แถมยังไม่มีลิขสิทธิ์คุ้มครองให้ทำเงินต่อได้อีกต่อไป
ลองคิดตามนะ — ห้องสมุดมหาวิทยาลัยที่ขายหนังสือไป ก็ไม่ได้โง่ แต่พวกเขาอาจมองว่าหนังสือหายากบางเล่มที่ไม่มีคนยืมมานาน มันกลายเป็นภาระค่าใช้จ่ายมากกว่าคุณค่าในเชิงการใช้งานจริง พอมีบริษัท AI มาขอซื้อในราคาที่ "ไม่ดูถูก" ก็ขายไปก่อน อย่างน้อยก็ได้เงินกลับมาเป็นงบประมาณ แต่ที่พวกเขาอาจไม่ทันคิดคือ บริษัท AI ไม่ได้มีพันธกิจในการอนุรักษ์ความรู้ พวกเขามีพันธกิจในการสร้างมูลค่าให้ตัวเองเท่านั้น
แล้วมันกระทบใครบ้าง? กระทบทุกคนไง — นักวิจัยรุ่นหลังที่ต้องศึกษาต้นฉบับจริงจะไม่มีอะไรให้ดู ห้องสมุดที่ขายไปก็ขาดทรัพยากรสำคัญที่อาจต้องใช้ในอนาคต และที่แย่ที่สุดคือ ความรู้บางอย่างอาจหายไปถาวร เพราะการสแกนแม้จะละเอียดแค่ไหน ก็ไม่ได้เก็บสัมผัสของกระดาษ กลิ่นอายของหมึก หรือรายละเอียดบางอย่างที่จับต้องได้จริงจากหนังสือโบราณ
เอาจริงๆ ผมไม่ได้ต่อต้าน AI หรือการสแกนหนังสือ — การทำให้ข้อมูลเข้าถึงได้ง่ายมันดีแล้ว แต่การ "ซื้อแล้วทำลายต้นฉบับ" มันคือตรรกะที่ป่าเถื่อนที่สุดเท่าที่เคยเห็นมาในวงการเทคโนโลยี มันเหมือนกับที่บริษัทน้ำมันซื้อที่ดินป่าไม้แล้วตัดต้นไม้ทิ้งเพื่อขุดน้ำมัน — ได้ทรัพยากร แต่ทำลายระบบนิเวศน์ที่เหลือจนย่อยยับ
และที่น่าห่วงคือ เรื่องนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแค่ที่เยอรมนี Anna's Archive บอกว่ามันเป็นแนวโน้มที่กำลังขยายวงกว้าง เพราะบริษัท AI หลายแห่งมองหาหนังสือหายากจากห้องสมุดทั่วโลกด้วยงบประมาณที่มหาศาล ห้องสมุดที่ขาดแคลนเงินทุนก็ต้องเลือกระหว่างรักษาหนังสือที่ไม่มีคนอ่าน หรือเอาเงินไปจ้างพนักงานเพิ่ม — ทางเลือกที่ไม่มีใครอยากอยู่
สแกนแล้วเก็บต้นฉบับ
บริษัท AI ควรส่งคืนหนังสือให้ห้องสมุดหลังสแกนเสร็จ หรือบริจาคต่อให้สถาบันที่พร้อมดูแล
กฎหมายคุ้มครอง
รัฐบาลต้องออกกฎห้ามทำลายหนังสือหายากที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ แม้จะเปลี่ยนเจ้าของแล้วก็ตาม
ความร่วมมือระยะยาว
ห้องสมุดควรเจรจาแบบ partnership กับบริษัท AI ไม่ใช่ขายขาด — เช่น ให้สิทธิ์ใช้งานแต่ยังคงความเป็นเจ้าของ
ผมไม่ได้กำลังจะบอกว่าให้ไปเผาสำนักงานของ OpenAI หรือ Anthropic นะ (ถึงจะอยากทำก็เถอะ) แต่ประเด็นคือ เราต้องตั้งคำถามกับโมเดลธุรกิจของ AI ที่มองทุกอย่างเป็น "วัตถุดิบ" รวมถึงความรู้ของมนุษยชาติทั้งก้อน — ถ้าปล่อยไปแบบนี้ อีก 50 ปีข้างหน้า เราอาจมี AI ที่ฉลาดล้ำ แต่ไม่มีห้องสมุดจริงๆ เหลือให้ลูกหลานได้เดินดูเลย
หนังสือหายากแต่ละเล่มคือกาลเวลาที่ถูกผูกไว้กับกระดาษ AI จะฉลาดแค่ไหนก็ไม่สามารถสร้างต้นฉบับที่ถูกเผาทำลายกลับคืนมาได้ ถ้าเราไม่รีบลงมือปกป้องตอนนี้ — อนาคตจะถามหาว่าพวกเราทำอะไรกันอยู่
ที่มา: Anna's Archive Blog — อ่านต้นฉบับ
ความคิดเห็น 3
กำลังโหลดความคิดเห็น...