เจาะประเด็น
AI / Ethics
ผมคือคนที่ต้องเผาหนังสือเก่าแก่ทิ้ง หลังสแกนเข้า AI ของบริษัท — และผมเริ่มตั้งคำถามว่านี่มันคุ้มจริงหรือ
วงการ AI หิวข้อมูลจนต้องกัดกินมรดกวัฒนธรรม? ชายคนหนึ่งที่ทำงานเป็น "ผู้ทำลายหนังสือโบราณ" เล่าความรู้สึกที่เริ่มไม่สบายใจกับสิ่งที่ตัวเองทำ
ทีมข่าว เอไอไทย.com
⏱ อ่าน 4 นาที
ถามตรงๆ เลย: ถ้าการสร้าง AI ที่ฉลาดขึ้น แปลว่าต้องทำลายหนังสืออายุร้อยกว่าปีทิ้ง เราในฐานะสังคมจะยอมรับราคานี้ได้ไหม?
เรื่องนี้มันไม่ได้เป็นแค่ข่าวเทคฯ ทั่วไปนะ มันคือบทสะท้อนด้านมืดของวงการ AI ที่แทบไม่มีใครอยากพูดถึง เขาเขียนเล่าประสบการณ์ตัวเองบน McSweeney's — เว็บไซต์ดังสายเสียดสีสังคม — ในฐานะพนักงานบริษัท AI แห่งหนึ่ง ซึ่งหน้าที่ของเขาคือจัดการหนังสือโบราณ หนังสือหายาก ที่สแกนเข้าไปในระบบ AI ของบริษัทแล้ว
ฟังดูอาจจะเหมือนงานแปลกๆ แต่ประเด็นมันหนักกว่า "สแกนแล้วเก็บเข้าคลัง" เยอะ เพราะขั้นตอนถัดไปคือการทำลายหนังสือเหล่านั้นทิ้งจริงๆ ไม่ใช่แค่จัดเก็บเข้าชั้น ไม่ใช่แค่ย้ายไปพิพิธภัณฑ์ แต่คือการ "กำจัด" ให้หมดไปจากโลกนี้เลย
เขาบอกว่าบริษัทของเขาทำแบบนี้กับ "หนังสือทุกเล่มที่เจอ" — ตั้งแต่สมุดบันทึกอายุร้อยปี ไปจนถึงหนังสือพิมพ์เก่าๆ ที่บันทึกเหตุการณ์ประวัติศาสตร์สำคัญ กระบวนการคือสแกนทุกหน้าด้วยความละเอียดสูง เอาเข้าฐานข้อมูล AI เพื่อฝึกโมเดล จากนั้นก็ส่งหนังสือเข้าสู่เครื่องทำลายเอกสารอุตสาหกรรม หรือบางครั้งก็เผาทิ้ง
เหตุผลที่บริษัทให้คือ "ลิขสิทธิ์" — ถ้าเก็บหนังสือไว้เฉยๆ อาจมีคนเอาต้นฉบับไปฟ้องเรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์ได้ แต่ถ้าทำลายต้นฉบับทิ้งหมดแล้ว เหลือแค่ข้อมูลในระบบของเรา ก็ไม่มีใครมาทวงอะไรได้ ความสะอาดปลอดภัยทางกฎหมายแบบสุดโต่งที่แลกมาด้วยการสูญเสียมรดกวัฒนธรรม
เขายอมรับว่าตอนแรกก็คิดว่า "ก็แค่งาน" — สแกนเสร็จก็ทำลายทิ้ง จ่ายเงินเดือนจบ แต่พอทำงานไปนานๆ เริ่มรู้สึกแปลกๆ โดยเฉพาะเวลาจับหนังสือที่มีลายเซ็นเจ้าของเดิม อ่านบันทึกข้างขอบกระดาษ หรือเห็นรอยน้ำชาที่หยดค้างไว้ตั้งแต่ร้อยปีก่อน
ประเด็นนี้มันไม่ได้เกี่ยวกับแค่ "คนๆ เดียวทำงานแปลกๆ" แต่คือภาพสะท้อนว่า AI ยุคนี้หิวกระหายข้อมูลขนาดไหน — และบริษัทเทคฯ ยินดีแลกอะไรเพื่อให้ได้ข้อมูลเหล่านั้นมา หนังสือโบราณบางเล่มมีเพียงฉบับเดียวในโลก ถ้าสแกนแล้วทำลายทิ้ง ข้อมูลในรูปแบบ "กายภาพ" ก็สูญพันธุ์ไปตลอดกาล เหลือเพียงไฟล์ดิจิทัลที่อยู่ในเซิร์ฟเวอร์ของบริษัทเอกชนแห่งหนึ่ง
ลองคิดดูเล่นๆ ว่าถ้าวันหนึ่งบริษัทเจ๊ง เซิร์ฟเวอร์พัง หรือโดนแฮก ข้อมูลเหล่านั้นจะหายไปกับบริษัทด้วย — มรดกโลกทั้งชุดหายวับในพริบตา เพราะความโลภและความกลัวทางกฎหมายของบริษัทเดียว
ตลกตรงที่บริษัทเหล่านี้ชอบโปรโมตตัวเองว่า "กำลังอนุรักษ์ความรู้ให้คนรุ่นหลัง" แต่ความเป็นจริงคือการผูกขาดความรู้ไว้ในมือตัวเองแบบเบ็ดเสร็จ แล้วทำลายต้นฉบับทิ้งเพื่อไม่ให้ใครมีสิทธิ์เข้าถึงโดยไม่ผ่านพวกเขา มันคือการ "ช่วยเหลือ" แบบที่จระเข้ช่วยเหลือเหยื่อ
ข้อมูลที่ถูกทำลาย
หนังสือหายาก สมุดบันทึกอายุร้อยปี หนังสือพิมพ์ประวัติศาสตร์ — ทุกอย่างที่สแกนแล้วต้องโดนทำลายตามนโยบาย
เหตุผลของบริษัท
เลี่ยงปัญหาลิขสิทธิ์ — ถ้าไม่มีต้นฉบับเหลือ ก็ไม่มีใครฟ้องได้ ข้อมูลทั้งหมดเป็นของบริษัทแต่เพียงผู้เดียว
ความเสี่ยงระยะยาว
ถ้าบริษัทล้มละลายหรือข้อมูลสูญหาย มรดกวัฒนธรรมที่ถูกทำลายไปแล้วจะไม่สามารถเรียกคืนได้อีกเลย
สิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือ เขาบอกว่าบริษัทเขาไม่ได้ทำคนเดียว — มีบริษัท AI อื่นๆ ทำแบบเดียวกัน และนี่อาจเป็นเพียงส่วนเล็กๆ ของภูเขาน้ำแข็งที่สังคมยังไม่เห็นภาพทั้งหมด เรากำลังอยู่ในยุคที่ข้อมูลคือน้ำมันใหม่ และบริษัทใหญ่ๆ พร้อมจะขุดทุกอย่างแม้ต้องทำลายแหล่งที่มาทิ้ง
คนเขียนบทความนี้ไม่รู้ด้วยซ้ำว่าหนังสือที่เขาทำลายไปมีกี่เล่มที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์มหาศาล เพราะเขาไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญ เขาแค่พนักงานระดับล่างที่ทำตามคำสั่ง — และนั่นคือส่วนที่น่าเศร้าที่สุดของเรื่องนี้ ระบบมันถูกออกแบบมาให้คนไม่ต้องคิด รับเงินเดือนแล้วก็กดปุ่มทำลายต่อไป
ฟันธงเลย: AI ที่ต้องแลกมาด้วยการทำลายต้นฉบับทางประวัติศาสตร์ ไม่ใช่ "นวัตกรรม" แต่คือ "การปล้น" ในชุดสูทแพงๆ และถ้าสังคมไม่ตั้งคำถามตอนนี้ อีกสิบปีเราอาจตื่นขึ้นมาแล้วพบว่า ความรู้ทั้งโลกถูกผูกขาดไว้ในมือคนไม่กี่กลุ่ม โดยที่ต้นฉบับจริงๆ ถูกเผาไปนานแล้ว
ที่มา: McSweeney's — อ่านต้นฉบับ
ความคิดเห็น 4
กำลังโหลดความคิดเห็น...